Оң жақ қабырға астындағы ауырсыну немесе ауырлық
Салмақтың өзгеруі
Ауыздағы ащылық
Терінің қышынуы
Жүрек айнуы немесе құсу
Әлсіздік, тез шаршағыштық
Тері мен көздің сарғауы
Температураның көтерілуі
Адеметионин — аминқышқылының туындысы, ол бауырда синтезделеді және 100-ден астам биохимиялық реакцияларға қатысады. Ең алдымен, ол қабынуға қарсы және регенерациялау функцияларын қамтамасыз етеді. Оны тағаммен бірге алу мүмкін емес, бірақ ол кейбір дәрілік препараттардың құрамында бар. Құрамында адеметионині бар дәрілік препараттарды қолдану ағзадағы тапшылықтың орнын толтырады және бауырдың жұмысын қалпына келтіруге көмектеседі
• Жасушаларға энергия өндіруге көмектеседі
• Бауыр мен мидың жұмысын жақсартады
• Көңіл-күй гормондарын жасауға қатысады
• Пациенттер өздерін сергектеу сезінді
• Шаршау деңгейі төмендеді
• Жалпы хәл-жақуал жақсарды
Бұл адеметиониннің бауырдағы зат алмасуды жақсартатынымен және нейромедиаторлар теңгерімін қалпына келтіретінімен байланысты, бұл әсіресе созылмалы шаршау кезінде өте маңызды.
Басқа диагностикалық әдістер де қолданылуы мүмкін: бауырдың қаттылығы немесе фиброз дәрежесін өлшеу үшін эластография, өт жолдарын бағалау үшін камерамен эндоскопия, бауыр тінін алу арқылы бауыр биопсиясы⁹.
Ересек халықтың шамамен 30%-ында алкогольсіз майлы бауыр ауруы бар, бұл дұрыс тамақтанбаудың, артық салмақтың және қимыл-қозғалыс аздығының салдары3
Алкоголь — әлемде бауыр ауруының негізгі себептерінің бірі. Еуропадағы бауыр циррозы жағдайларының 50%-дан астамы алкоголь тұтынумен байланысты4,5
1000-нан астам дәрі-дәрмектер мен өсімдік препараттары бауырдың зақымдалуына әкелуі мүмкін. Антибиотиктер, СҚҚП, парацетамол және ББҚ8
Созылмалы күйзеліс бауыр ауруларынан өлім қаупін 2 есе арттырады7
Бауыр эндо- және экзогенді токсиндердің жүйелік қан ағымына түсуіне кедергі жасайды, оларды зарарсыздандырады1
майлар, ақуыздар, көмірсулар6
Бауыр иммундық жүйе үшін қажетті аминқышқылдары және инфекциямен күресетін ақуыздарды өндіреді29
Бауыр — A, D, К, B12 дәрумендерінің, әртүрлі микроэлементтердің, фолий қышқылының, минералдық заттардың, ферритиннің қоймасы, сондай-ақ глюкозаның жылдам көзі болып табылатын гликогенді сақтайды6
Бауырда ас қорыту үшін қажетті өт түзіледі. Бауыр тәулігіне 1,5 литрге дейін өт синтездейді2
Эндо- және экзогенді токсиндерді зарарсыздандырады, олардың қан ағымына түсуіне кедергі жасайды1
майлар, ақуыздар, көмірсулар6
Инфекциямен күресетін аминқышқылдары мен ақуыздарды өндіреді29
A, D, К, B12 дәрумендерінің, микроэлементтердің, фолий қышқылының және гликогеннің қоймасы6
Бауырда ас қорыту үшін қажетті өт түзіледі. Бауыр тәулігіне 1,5 литрге дейін өт синтездейді2
Бауырдың өзінде жүйке ұштары жоқ, олар сыртқы қабықта, бауыр капсуласында орналасқан. Сондықтан халық арасында бауыр ауырмайды деп айтады. Бауырдың қабынуы мүшенің ұлғаюына әкеледі. Ұлғайған бауыр капсулаға қысым жасай бастайды, капсула созылады, бұл оң жақта жағымсыз сезімдер, ауырлық немесе ауырсыну тудырады12.
Жоғары шаршағыштық бауыр ауруларының ең жиі кездесетін және ерте симптомы болып табылады және қан талдауының қалыпты көрсеткіштерінде де пайда болады. Бауыр жасушаларында қабыну заттары түзіледі. Олар ми жасушаларындағы жүйке сигналдарының берілуіне әсер етеді13. Бұл жоғары шаршағыштықтың дамуына әкеледі.
Шаршау — бұл адамның ауыр жұмыс істемесе де, өзін өте қатты қажығандай сезінуі. Бұл жай ғана ұйқының келуі емес, тіпті сүйікті істерімен айналысуға да дәрменің болмайтын, ештеңеге күш-қуатын жетпейтін күй.
Бауыр ауруымен, әсіресе майлы бауыр ауруымен (бауырда май жиналатын кезде) ауыратын адамдарда шаршау жиі кездеседі. Кейде шаршау бауыр ауруының жалғыз симптомы болуы мүмкін14.
Зерттеу бауырдың майлы ауруы бар және шаршағыштық сезінетін адамдарда мынадай нәтижелерді көрсетті:
Көбінесе ауыр аурулар пайда болады:
Бауыр жасушаларында майдың жиналуы. Әдетте бауырда шамамен 5% май болады, стеатоз кезінде май мөлшері 50%-ға жетеді.
Майға толы бауыр жасушалары көп мөлшерде бос радикалдар түзеді. Бос радикалдардың деңгейінің жоғарылауы бауыр жасушаларында қабынуға және жасуша мембраналарының зақымдалуына әкеледі.
Бауыр жасушаларының қабынуы және жасуша мембранасының зақымдалуы жасушалардың өлімімен аяқталады. Өлген жасушалардың орнына тыртық тіні пайда болады.
Тыртық тінінің өсуі. Бауыр құрылымының қайтымсыз бұзылуы, бауыр функцияларының төмендеуі және жоғалуы.
Алкогольді теріс пайдалану жедел немесе созылмалы гепатитті тудыруы мүмкін. Алкогольді ұзақ уақыт тұтыну циррозға және бауыр жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін.
Семіздікпен, қандағы қанттың жоғары деңгейімен және қандағы липидтердің жоғары деңгейімен байланысты метаболикалық жағдай бауырда майдың артық жиналуына әкелуі мүмкін, бұл қабынуды тудыруы мүмкін.
Созылмалы түрге өтетін вирустық гепатиттер, соның ішінде В гепатиті және С гепатиті, созылмалы гепатитті тудыруы мүмкін.
Өнеркәсіптік химиялық заттар немесе дәрі-дәрмектер сияқты токсиндердің созылмалы шамадан тыс әсер етуі жедел немесе созылмалы гепатитті тудыруы мүмкін.
Аутоиммунды аурулар бауырдың немесе өт жолдарының созылмалы қабынуын және тыртықтануын тудыруы мүмкін, соның ішінде аутоиммунды гепатит, бастапқы билиарлы холангит және бастапқы склероздаушы холангит.
Бауыр ауруын емдеу аурудың түріне және оның ауырлық дәрежесіне байланысты.
Бауыр ауруын ерте кезеңдерде қайтаруға болады. Бұл аурудың себебіне және емдеудің тиімділігіне байланысты. Цирроз дамығаннан кейін пайда болған тыртықтар қайтымсыз болады, бірақ одан әрі зақымдалудың алдын алуға немесе оның дамуын баяулатуға болады24.
Салауатты өмір салты бауыр ауруларының кейбір түрлеріне көмектесе алады. Мысалы, алкогольдік бауыр ауруы алкоголь ішуді тоқтатсаңыз жақсаруы мүмкін.
Бауыр ауруларының кейбір түрлері (мысалы, гепатиттің кейбір түрлері) дәрі-дәрмекпен емдеуді қажет етуі мүмкін.
Бауырдың ауыр зақымдалуы және тыртықтануы (цирроз) кезінде сізге бауыр трансплантациясы қажет болуы мүмкін11.
Бауырдың көптеген аурулары кезінде өмір салтын өзгерту бауыр денсаулығын жақсартудың алғашқы шарасы болып табылады. Оған мыналар кіруі мүмкін25:
Гепатопротекторлар — бауыр жасушаларын қорғауға және қалпына келтіруге бағытталған препараттар. Мысалы, құрамында адеметионин бар препараттар.
Өт айдайтын заттар — өт өндірісін және ағынын жақсартатын препараттар26.
Вирусқа қарсы препараттар, мысалы интерферондар, бауырдың вирустық зақымдануы кезінде қолданылады27.
Детоксикациялық терапия (сорбенттер) ағзадан токсиндерді шығаруға көмектеседі28.
