БАУЫР ДЕНСАУЛЫҒЫ ТУРАЛЫ МАҢЫЗДЫ МӘЛІМЕТТЕР

БАУЫР АУРУЛАРЫНЫҢ БЕЛГІЛЕРІ11
Оң жақ қабырға астындағы ауырсыну немесе ауырлық
Салмақтың өзгеруі
Ауыздағы ащылық
Терінің қышынуы
Жүрек айнуы немесе құсу
Әлсіздік, тез шаршағыштық
Тері мен көздің сарғауы
Температураның көтерілуі

Печень

Бауырдың барлық ауруларында, себебіне қарамастан, ағзадағы адеметионин концентрациясы төмендейді20,21,22

Адеметионин — аминқышқылының туындысы, ол бауырда синтезделеді және 100-ден астам биохимиялық реакцияларға қатысады. Ең алдымен, ол қабынуға қарсы және регенерациялау функцияларын қамтамасыз етеді. Оны тағаммен бірге алу мүмкін емес, бірақ ол кейбір дәрілік препараттардың құрамында бар. Құрамында адеметионині бар дәрілік препараттарды қолдану ағзадағы тапшылықтың орнын толтырады және бауырдың жұмысын қалпына келтіруге көмектеседі

Heptral
САТЫП АЛУ

Адеметионин маңызды процестерге қатысады:

• Жасушаларға энергия өндіруге көмектеседі

• Бауыр мен мидың жұмысын жақсартады

• Көңіл-күй гормондарын жасауға қатысады

Созылмалы бауыр аурулармен ауыратын науқастарда адеметиониннің тиімділігін зерттеу нәтижелері18,22,23:

• Пациенттер өздерін сергектеу сезінді

• Шаршау деңгейі төмендеді

• Жалпы хәл-жақуал жақсарды

Бұл адеметиониннің бауырдағы зат алмасуды жақсартатынымен және нейромедиаторлар теңгерімін қалпына келтіретінімен байланысты, бұл әсіресе созылмалы шаршау кезінде өте маңызды.

БАУЫРДЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ

Басқа диагностикалық әдістер де қолданылуы мүмкін: бауырдың қаттылығы немесе фиброз дәрежесін өлшеу үшін эластография, өт жолдарын бағалау үшін камерамен эндоскопия, бауыр тінін алу арқылы бауыр биопсиясы⁹.

БАУЫР ҮШІН ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ

Дұрыс тамақтанбау

Ересек халықтың шамамен 30%-ында алкогольсіз майлы бауыр ауруы бар, бұл дұрыс тамақтанбаудың, артық салмақтың және қимыл-қозғалыс аздығының салдары3

Алкогольді сусындар

Алкоголь — әлемде бауыр ауруының негізгі себептерінің бірі. Еуропадағы бауыр циррозы жағдайларының 50%-дан астамы алкоголь тұтынумен байланысты4,5

Дәрі-дәрмектер мен ББҚ

1000-нан астам дәрі-дәрмектер мен өсімдік препараттары бауырдың зақымдалуына әкелуі мүмкін. Антибиотиктер, СҚҚП, парацетамол және ББҚ8

Тұрақты күйзеліс

Созылмалы күйзеліс бауыр ауруларынан өлім қаупін 2 есе арттырады7

БАУЫР — АҒЗАДАҒЫ НАҒЫЗ БИОХИМИЯЛЫҚ ЗЕРТХАНА

ДЕТОКСИКАЦИЯ

Бауыр эндо- және экзогенді токсиндердің жүйелік қан ағымына түсуіне кедергі жасайды, оларды зарарсыздандырады1

АЛМАСУДЫ РЕТТЕУ

майлар, ақуыздар, көмірсулар6

ИММУНДЫҚ ФУНКЦИЯ

Бауыр иммундық жүйе үшін қажетті аминқышқылдары және инфекциямен күресетін ақуыздарды өндіреді29

Печень

ҚОР ЖАСАУ

Бауыр — A, D, К, B12 дәрумендерінің, әртүрлі микроэлементтердің, фолий қышқылының, минералдық заттардың, ферритиннің қоймасы, сондай-ақ глюкозаның жылдам көзі болып табылатын гликогенді сақтайды6

АС ҚОРЫТУ ФУНКЦИЯСЫ

Бауырда ас қорыту үшін қажетті өт түзіледі. Бауыр тәулігіне 1,5 литрге дейін өт синтездейді2

ДЕТОКСИКАЦИЯ

Эндо- және экзогенді токсиндерді зарарсыздандырады, олардың қан ағымына түсуіне кедергі жасайды1

АЛМАСУДЫ РЕТТЕУ

майлар, ақуыздар, көмірсулар6

ИММУНДЫҚ ФУНКЦИЯ

Инфекциямен күресетін аминқышқылдары мен ақуыздарды өндіреді29

ҚОР ЖАСАУ

A, D, К, B12 дәрумендерінің, микроэлементтердің, фолий қышқылының және гликогеннің қоймасы6

АС ҚОРЫТУ ФУНКЦИЯСЫ

Бауырда ас қорыту үшін қажетті өт түзіледі. Бауыр тәулігіне 1,5 литрге дейін өт синтездейді2

banner-image

Бауыр — үнсіз мүше

Бауырдың өзінде жүйке ұштары жоқ, олар сыртқы қабықта, бауыр капсуласында орналасқан. Сондықтан халық арасында бауыр ауырмайды деп айтады. Бауырдың қабынуы мүшенің ұлғаюына әкеледі. Ұлғайған бауыр капсулаға қысым жасай бастайды, капсула созылады, бұл оң жақта жағымсыз сезімдер, ауырлық немесе ауырсыну тудырады12.

banner-image

Неліктен бауыр аурулары кезінде шаршау пайда болады?

Жоғары шаршағыштық бауыр ауруларының ең жиі кездесетін және ерте симптомы болып табылады және қан талдауының қалыпты көрсеткіштерінде де пайда болады. Бауыр жасушаларында қабыну заттары түзіледі. Олар ми жасушаларындағы жүйке сигналдарының берілуіне әсер етеді13. Бұл жоғары шаршағыштықтың дамуына әкеледі.

БАУЫР АУРУЛАРЫ КЕЗІНДЕГІ ШАРШАУ

Шаршау дегеніміз не және ол неліктен пайда болады?

Шаршау — бұл адамның ауыр жұмыс істемесе де, өзін өте қатты қажығандай сезінуі. Бұл жай ғана ұйқының келуі емес, тіпті сүйікті істерімен айналысуға да дәрменің болмайтын, ештеңеге күш-қуатын жетпейтін күй.
Бауыр ауруымен, әсіресе майлы бауыр ауруымен (бауырда май жиналатын кезде) ауыратын адамдарда шаршау жиі кездеседі. Кейде шаршау бауыр ауруының жалғыз симптомы болуы мүмкін14.

Неліктен шаршау қауіпті?

Зерттеу бауырдың майлы ауруы бар және шаршағыштық сезінетін адамдарда мынадай нәтижелерді көрсетті:

Өлім қаупі 2 есе жоғары

10 жыл ішінде өлім қаупі шаршауды сезінбейтіндермен салыстырғанда 2 есе жоғары15.

Көбінесе ауыр аурулар пайда болады:

– Жүрек аурулары
– Өкпе аурулары
– Қалқанша безінің аурулары
– Басқа аурулар15
БАУЫР АУРУЛАРЫНЫҢ КЕЗЕҢДЕРІ16,17
Стадии заболевания печени

СТЕАТОЗ

Бауыр жасушаларында майдың жиналуы. Әдетте бауырда шамамен 5% май болады, стеатоз кезінде май мөлшері 50%-ға жетеді.

ҚАБЫНУ

Майға толы бауыр жасушалары көп мөлшерде бос радикалдар түзеді. Бос радикалдардың деңгейінің жоғарылауы бауыр жасушаларында қабынуға және жасуша мембраналарының зақымдалуына әкеледі.

ФИБРОЗ

Бауыр жасушаларының қабынуы және жасуша мембранасының зақымдалуы жасушалардың өлімімен аяқталады. Өлген жасушалардың орнына тыртық тіні пайда болады.

ЦИРРОЗ

Тыртық тінінің өсуі. Бауыр құрылымының қайтымсыз бұзылуы, бауыр функцияларының төмендеуі және жоғалуы.

БАУЫР АУРУЛАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СЕБЕПТЕРІ11

АЛКОГОЛЬДІК БАУЫР АУРУЫ
(МАЙЛЫ БАУЫР АУРУЫ, МАЙЛЫ ГЕПАТОЗ, БАУЫР СТЕАТОЗЫ)

Алкогольді теріс пайдалану жедел немесе созылмалы гепатитті тудыруы мүмкін. Алкогольді ұзақ уақыт тұтыну циррозға және бауыр жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін.

АЛКОГОЛЬСІЗ МАЙЛЫ БАУЫР АУРУЫ

Семіздікпен, қандағы қанттың жоғары деңгейімен және қандағы липидтердің жоғары деңгейімен байланысты метаболикалық жағдай бауырда майдың артық жиналуына әкелуі мүмкін, бұл қабынуды тудыруы мүмкін.

ВИРУСТЫҚ ИНФЕКЦИЯЛАР

Созылмалы түрге өтетін вирустық гепатиттер, соның ішінде В гепатиті және С гепатиті, созылмалы гепатитті тудыруы мүмкін.

БАУЫРДЫҢ УЫТТЫ ЗАҚЫМДАНУЫ

Өнеркәсіптік химиялық заттар немесе дәрі-дәрмектер сияқты токсиндердің созылмалы шамадан тыс әсер етуі жедел немесе созылмалы гепатитті тудыруы мүмкін.

БАУЫРДЫҢ АУТОИММУНДЫ АУРУЛАРЫ

Аутоиммунды аурулар бауырдың немесе өт жолдарының созылмалы қабынуын және тыртықтануын тудыруы мүмкін, соның ішінде аутоиммунды гепатит, бастапқы билиарлы холангит және бастапқы склероздаушы холангит.

БАУЫР АУРУЫН ЕМДЕУ
banner-image

Бауыр ауруын емдеу аурудың түріне және оның ауырлық дәрежесіне байланысты.

Бауыр ауруын ерте кезеңдерде қайтаруға болады. Бұл аурудың себебіне және емдеудің тиімділігіне байланысты. Цирроз дамығаннан кейін пайда болған тыртықтар қайтымсыз болады, бірақ одан әрі зақымдалудың алдын алуға немесе оның дамуын баяулатуға болады24.

Салауатты өмір салты бауыр ауруларының кейбір түрлеріне көмектесе алады. Мысалы, алкогольдік бауыр ауруы алкоголь ішуді тоқтатсаңыз жақсаруы мүмкін.

Бауыр ауруларының кейбір түрлері (мысалы, гепатиттің кейбір түрлері) дәрі-дәрмекпен емдеуді қажет етуі мүмкін.

Бауырдың ауыр зақымдалуы және тыртықтануы (цирроз) кезінде сізге бауыр трансплантациясы қажет болуы мүмкін11.

ӨМІР САЛТЫН ӨЗГЕРТУ

Бауырдың көптеген аурулары кезінде өмір салтын өзгерту бауыр денсаулығын жақсартудың алғашқы шарасы болып табылады. Оған мыналар кіруі мүмкін25:

banner-image

Кейбір бауыр аурулары, мысалы гепатит, арнайы препараттарды қабылдауды қажет етуі мүмкін11

Гепатопротекторлар — бауыр жасушаларын қорғауға және қалпына келтіруге бағытталған препараттар. Мысалы, құрамында адеметионин бар препараттар.
Өт айдайтын заттар — өт өндірісін және ағынын жақсартатын препараттар26.

Вирусқа қарсы препараттар, мысалы интерферондар, бауырдың вирустық зақымдануы кезінде қолданылады27.
Детоксикациялық терапия (сорбенттер) ағзадан токсиндерді шығаруға көмектеседі28.

Дереккөздер:

  1. Chiang J. Liver Physiology: Metabolism and Detoxification. In: Linda M. McManus, Richard N. Mitchell, editors. Pathobiology of Human Disease. San Diego: Elsevier; 2014: 1770-1782.
  2. Boyer JL. Bile formation and secretion. Compr Physiol. 2013; 3(3):1035—1078.
  3. Younossi ZM, Golabi P, Paik JM, Henry A, Van Dongen C, Henry L. The global epidemiology of nonalcoholic fatty liver disease (NAFLD) and nonalcoholic steatohepatitis (NASH): a systematic review. Hepatology. 2023 Apr 1;77(4):1335-1347. doi: 10.1097/HEP.0000000000000004. Epub 2023 Jan
  4. Wiegand J, Berg T. The etiology, diagnosis and prevention of liver cirrhosis: part 1 of a series on liver cirrhosis. Dtsch Arztebl Int. 2013; 110(6):85‐91.
  5. Cirrhosis. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cirrhosis/symptoms-causes/syc-20351487. Қол жеткізу күні: 06.01.2026
  6. Чинчиев Р.Т. Бауырдың қалыпты қызметі жөніндегі маңызы // Жас ғалым. — 2023. — № 7 (454). — 98-100 б. — https://moluch.ru/archive/454/100112/ (қаралған күн: 30.09.2025).
  7. Vere CC, Streba CT, Streba LM, Ionescu AG, Sima F. Psychosocial stress and liver disease status. World J Gastroenterol. 2009;15(24):2980‐2986.
  8. LiverTox. Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK547852/. Қол жеткізу күні: 06.01.2026
  9. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17179-liver-disease. Қол жеткізу күні: 06.01.2026
  10. The liver as a central “hub” of the immune system: pathophysiological implications Vincenzo Ronca, Alessio Gerussi https://doi.org/10.1152/physrev.00004.2023
  11. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17179-liver-disease. Қол жеткізу күні: 06.01.2026
  12. Liver Pain, https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/liver-pain. Қол жеткізу күні: 06.01.2026
  13. Swain MG, Jones DEJ. Fatigue in chronic liver disease: New insights and therapeutic approaches. Liver Int. 2019 Jan;39(1):6-19. doi: 10.1111/liv.13919. Epub 2018 Aug 10. PMID: 29935104.
  14. Zobair M. Younossi et al. The impact of fatigue on mortality of patients with non-alcoholic fatty liver disease: Data from National Health and nutrition examination survey 2005–2010 and 2017–2018. Liver International. 2022;42:2646–2661. DOI: 10.1111/liv.15437
  15. Younossi ZM, Kremer AE, Swain MG, Jones D, Bowlus C, Trauner M, Henry L, Gerber L. Assessment of fatigue and its impact in chronic liver disease. J Hepatol. 2024 Oct;81(4):726-742. doi: 10.1016/j.jhep.2024.04.008. Epub 2024 Apr 24. PMID: 38670320.
  16. Drew, L. Fighting the fatty liver. Nature 550, S102–S103 (2017). https://doi.org/10.1038/550S102a
  17. EASL—EASD—EASO Clinical Practice Guidelines for the management of non-alcoholic fatty liver disease Journal of Hepatology 2016; 6: 1388-1402.
  18. Frezza et al. Oral S-adenosylmethionine in the symptomatic treatment of intrahepatic cholestasis: A double-blind, placebo-controlled study. Gastroenterology, July 1990, P. 211-215
  19. Ивашкин В.Т., Маевская М.В., Павлов Ч.С., Тихонов И.Н., Широкова Е.Н., Буеверов А.О., Драпкина О.М., Шульпекова Ю.О., Цуканов В.В., Маммаев С.Н., Маев И.В., Пальгова Л.К. Ресейдің бауырды зерттеу қоғамы мен Ресей гастроэнтерологиялық қауымдастығының алкогольсіз майлы бауыр ауруын диагностикалау және емдеу жөніндегі клиникалық ұсынымдары. Ресейдің гастроэнтерология, гепатология, колопроктология журналы. 2016;26(2):24-42.
  20. Lu SC, Mato JM. S-adenosylmethionine in liver health, injury, and cancer. Physiol Rev. 2012; 92(4):1515‐1542.
  21. Bottiglieri T. S-Adenosyl-L-methionine (SAMe): from the bench to the bedside— molecular basis of a pleiotrophic molecule. Am J Clin Nutr 2002;76(5):1151S1157S.
  22. Anstee, Q.M., Day, C.P., S-Adenosylmethionine (SAMe) Therapy in Liver Disease: A Review of Current Evidence and Clinical Utility, Journal of Hepatology (2012), doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.jhep.2012.04.041
  23. Noureddin, Mazen & Sander-Struckmeier, Suntje & Mato, José. (2020). Early treatment efficacy of S-adenosylmethionine in patients with intrahepatic cholestasis: A systematic review. World Journal of Hepatology. 12. 46-63. 10.4254/wjh.v12.i2.46.
  24. https://www.nhs.uk/conditions/liver-disease/. Қол жеткізу күні: 06.01.2026
  25. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/nonalcoholic-fatty-liver-disease/diagnosis-treatment/drc-20354573. Қол жеткізу күні: 06.01.2026
  26. Гепатопротекторлар: қолдануының рационалды аспектілері: дәрігерлерге арналған оқу құралы/ Ю.А. Кучерявый, С.В. Морозов. – М.: Форте Принт, 2012. – 36 б.
  27. Gao Y, Yin Y, Xie P, Zhang D, Li H, Qi X. Interferon in Liver Diseases: Recent Advances. Adv Ther. 2025 Sep;42(9):4210-4223. doi: 10.1007/s12325-025-03291-8. Epub 2025 Jul 17. PMID: 40676381; PMCID: PMC12394266.
  28. https://health-ua.com/article/15632-rol-enterosorbtcii-v-lechenii-zabolevanij-pecheni. Қол жеткізу күні: 06.01.2026
  29. Vincenzo Ronca, Alessio Gerussi. The liver as a central “hub” of the immune system: pathophysiological implications https://doi.org/10.1152/physrev.00004.2023
KZC-26-0092
Тағайындау және қолдану алдында медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулықты (қосымша парақ) мұқият оқып шығыңыз. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 09.01.2023 жылғы ҚP-ДЗ-5№014434 тіркеу куәлігі, мерзімсіз жарамды. «Абботт Қазақстан» ЖШС, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Еділ Ерғожин к-сі, 1-үй, 90-кеңсе
тел. +7 727 244 75 44,
факс +7 727 244 76 44,
электрондық мекенжайы: pv.kazakhstan@abbott.com